Amri ya hivi karibuni ya Halmashauri ya Manispaa ya Kinondoni iliyotolewa tarehe 28/05/2026 na Meya wa Kinondoni Mh. Songoro Hamis Mnyonge ya kuwaondoa kwa nguvu watu wanaoomba kwenye mitaa ya Dar es Salaam ni sehemu ya wimbi linaloongezeka la hatua kali za manispaa dhidi ya wakazi walio katika mazingira magumu zaidi jijini. Amri hiyo inapaswa kuibua mjadala mkali kuhusu utu wa binadamu, sheria za enzi za ukoloni, na maana halisi ya maendeleo ya mijini.

Wakati maafisa wa serikali wakitetea hatua hiyo kama hatua muhimu kwa usalama wa umma na kufanya mji msafi, Mpango huo ni jaribio la kikatili la kuipa kipaumbele mwonekano wa jiji kuliko maisha ya binadamu, na kwa hakika inachukulia umaskini kama uhalifu.

Kinondoni sio manispaa ya kwanza kufanya hivi; Wilaya jirani ya Ilala imetoa kanuni ndogo zinazofanana zinazowalenga watu wa hali ya chini, walemavu na umaskini. Hatua hizi mara nyingi ni mabaki ya mifumo ya kikoloni iliyoundwa kudhibiti na kuadhibu Waafrika katika maeneo ya mijini.

Kwa kuwalazimisha maskini wasionekane hadharani, halmashauri inaunda dhana ya uongo na kikatili ya utulivu kwa wakazi matajiri na wawekezaji huku ikiacha visababisha msingi vya mateso bila kutatuliwa. “Umaskini si uhalifu,” hiyo ni Kampeni ya Kuondoa Uhalifu wa Umaskini na Hadhi, ikisisitiza kuwa wale wanaopambana kuishi wanastahili ulinzi badala ya unyanyasaji.

Uhalisia mitaani

Mpango huu mkali unakuja wakati wa taabu kubwa za kiuchumi. Kulingana na takwimu za soko la ajira za mwaka 2026, ajira rasmi zinachangia chini ya 30% ya jumla ya ajira nchini Tanzania. Huku 68% ya idadi ya watu wakiishi kwa chini ya Dola za Marekani 4.20 kwa siku, na mishahara ya wastani ikigharamia nusu tu ya gharama za msingi za maisha, wengi hawabaki na chaguo ila kujihusisha na biashara isiyo rasmi au kuomba ili kuishi.

Kwa watu wengi, kuomba ni njia ya mwisho ya kuishi. Maagizo na mipango hii ya Tanzania inapingana na mifano kadhaa ya kisheria. Mahakama katika nchi jirani za Uganda na Malawi zimetambua ni kinyume cha demokrasia na kinyume cha katiba kwa kuwa na makosa ya Sheria ya Adhabu yanayohusiana na uvivu, ikiwa ni pamoja na makosa ya kuombaomba.

Mahakama ya Afrika ya Haki za Binadamu na Watu, katika Maoni yake ya Ushauri ya mwaka 2020, iliamua kuwa sheria za kudhibiti omba omba ni za kibaguzi kwa sababu zinawalenga watu kulingana na hali zao za kiuchumi na ikazitaka nchi zote kufuta makosa hayo. Vilevile, Kanuni za Tume ya Afrika kuhusu Kutochukulia kama Kosa Makosa Madogo Madogo Afrika zinashughulikia kukamatwa kwa watu kwa makosa madogo na utekelezaji wa kiholela wa sheria za jinai dhidi ya watu kulingana na udhaifu wao, ikiwemo wale wanaojihusisha na shughuli za kujikimu kimaisha yani maarufu kama machinga. Nchi Wanachama zinahimizwa kushughulikia chanzo kikuu cha ukosefu wa fursa, ikiwemo umaskini.

Mahakama za India zimebainisha kuwa kuifanya ombaomba kuwa kosa la jinai ni mbinu isiyo sahihi ya kushughulikia chanzo kikuu cha tatizo. Inapuuza ukweli kwamba watu wanaoomba ni maskini kuliko maskini wote na wameachwa nyuma katika jamii. Kuifanya ombaomba kuwa kosa la jinai kunakiuka haki za msingi zaidi za baadhi ya watu walio katika mazingira magumu zaidi katika jamii yetu, ambao hawana uwezo wa kupata mahitaji ya msingi. Mahakama za India na Ireland zinasisitiza kwamba kosa la kuombaomba linabagua kati ya matajiri na maskini na linakiuka haki ya kujieleza na kuwasilisha mahitaji ya mtu.

Badala ya hatua kali za adhabu zinazowasukuma watu katika hali hatari zaidi na za siri, watetezi wanatoa wito wa kuelekea kwenye ulinzi wa kijamii wa muda mrefu.

Mbinu mbadala zinazopendekezwa kwa kushughulika na tatizo ni pamoja na kuwekeza kwenye;

• Kuboresha makazi na mifumo ya msaada kwa familia.
• Huduma za msaada wa afya ya akili na ulemavu.
• Programu za ajira endelevu na ujumuishaji wa kiuchumi.
• Kukabiliana na vyanzo vya umaskini.

Jiji linapaswa kuonekana kwa jinsi linavyowatendea watu wake waliokandamizwa zaidi, na si kwa jinsi linavyowaficha kwa ufanisi. Utu wa binadamu hauwezi kutegemea uwezo wake wa kifedha.

Chikondi Chijozi na Jebra Kambole ni wanasheria wanafanya kazi katika masuala ya haki za binadamu.Haya ni maoni binafsi ya mwandishi na si lazima yaakisi mtazamo wa The Chanzo. Ungependa kuchapisha kwenye safu hii? Wasiliana na wahariri wetu kupitia editor@thechanzo.comkwa ufafanuzi zaidi.